08-12-2009 01:28 Auteursrechtelijke bescherming van meubels: vier poten en een blad

Toverformule van het auteursrecht

Mijn collega Joost Gerritsen en ik gaven vandaag een lezing over auteursrechten voor de studenten van de Hogeschool Utrecht. De lezing was vooral bedoeld voor studenten die afstudeerden in de richting (industrieel) design.

Een vraag die aan bod kwam is wanneer een meubel beschermd is door het auteursrecht. Om voor auteursrecht in aanmerking te komen dient een meubel te voldoen aan de volgende toverformule: het werk dient een eigen oorspronkelijk karakter te hebben en het persoonlijk stempel van de maker te dragen. Sinds het Endstra-arrest (lees hier mijn weblog over dat arrest) weten we dat die formule - kort gezegd - betekent: (1) het ontwerp mag niet gepikt zijn van een ander en (2) de maker dient eigen creatieve keuzes te hebben gemaakt.

Uitspraak over auteursrecht en meubels

Toen we terugkwamen van de lezing werd door de Voorzieningenrechter van de Rechtbank Den Haag een vonnis van 1 december 2009 gepubliceerd, dat toevallig over de auteursrechtelijke bescherming van meubels gaat. In de zaak wordt door de Rechtbank helder uitgelegd waarom de Rechtbank vond dat er in dit geval auteursrechtelijke bescherming aan de meubels toekomt.

De gedaagde partij (Henk Schram Meubelen B.V.) betoogde dat de meubels van de eisende partij (Tower Benelux B.V.) niet voldeden aan de eisen voor auteursrechtelijke bescherming (persoonlijk stempel van de maker en oorspronkelijkheid), omdat de meubels niet zouden afwijken van ‘het vormgevingserfgoed’.

De rechter ging daar niet in mee. De Rechtbank maakt in het vonnis wel eerst duidelijk dat er geen auteursrecht rust op algemene basisvormen:

“Aan Schram kan worden toegegeven dat in elk geval een aantal van de meubelen behorend tot de Tegal-lijn wat betreft maatvoering en positionering van kastdeurtjes, laden en/of open vakken niet aanmerkelijk afwijkt van soortgelijke meubelen die reeds sinds jaar en dag verkrijgbaar zijn. Het auteursrecht ziet niet op het ontwerp voor dergelijke algemene basisvormen, die hoofdzakelijk zijn ingegeven door de functie van de meubelen, zoals bijvoorbeeld open vakken in een TV meubel, laden in een ladenkast en vier poten met een tafelblad voor een tafel.”

De Rechtbank oordeelde vervolgens dat de meubelen van de eisende partij een eigen oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen en dus niet ‘standaard’ zijn:

“Dat neemt evenwel niet weg dat naar voorlopig oordeel aan de Tegal-meubelen ook subjectieve elementen zijn te herkennen die wel voldoen aan de eis dat zij een eigen,oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Deze subjectieve ormgevingselementen betreffen in elk geval het toegepaste materiaal (teak met grey wash afwerking), de robuuste handgrepen, de dikke poten en brede buitenranden om de panelen, de toepassing van groeven in de kastdeuren, zijkanten en bovenblad met een op gelijke hoogte (of diepte) liggend paneel, alsmede het willekeurige gebruik van ‘dingkliks’ uitsluitend voor de sier. Deze specifieke combinatie van subjectieve vormgevingselementen geven de meubelen een robuuste uitstraling en maken dat het beeld ontstaat dat het traditionele meubelen betreft die zijn vervaardigd van hergebruikt (oud) hout. Aldus is de voorzieningenrechter voorshands van oordeel dat het ontwerp voor de meubelen behorend tot de Tegal-lijn in hun geheel beschouwd auteursrechtelijke bescherming genieten.”

Kortom, de meubels van Tower Benelux zijn auteursrechtelijk beschermd. De Rechter vond dat de totaalindruk van de meubels van Henk Schram Meubelen dezelfde totaalindruk wekten en concludeerde (nadat nog een aantal verweren van Henk Schram Meubelen ter zijde werden geschoven) dat er sprake is van auteursrechtinbreuk.

Oordeel zelf (links Tower Benelux, rechts Henk Schram Meubelen):

 

 

 

 

 

 

 

Henk Schram Meubelen werd door de Rechtbank onder meer bevolen om binnen 72 uur de handel in de inbreukmakende meubelen te staken op straffe van een dwangsom van Euro 10.000 per schending. Ook dient de onderneming gegevens aan Tower Benelux te verschaffen over de (niet-particuliere) afnemers. Tenslotte dienen de proceskosten van Tower Benelux van ongeveer Euro 16.500 door Henk Schram Meubelen te worden vergoed.

Lees de uitspraak hier (Voorz. Rb. Den Haag, 1 december 2009, zaak-/rolnummer 348074/KGZA 09-1258).